Last Updated on آگوست 31, 2026 by دکتر سیده مریم حاکم زاده

آن فاصله کوچکی که بین دو دندان جلویی دیده می شود، دیاستما نام دارد. بعضی افراد، این فاصله را بخشی از چهره و ویژگی طبیعی لبخندشان میدانند و ترجیح می دهند آن را حفظ کنند. عده ای دیگر دوست دارند فاصله بین دندان هایشان بسته شود. فاصله بین دندان ها می‌تواند بخشی از روند طبیعی رشد، نتیجه شکل و اندازه دندان‌ها، عادات دهانی، وضعیت فرنوم لب یا در برخی افراد ناشی از بیماری لثه باشد.

انتخاب روش مناسب برای بستن فاصله، پیشتر از هر چیزی به علت ایجاد آن بستگی دارد. ممکن است برای یک فاصله کوچک و محدود، کامپوزیت انتخاب مناسبی باشد، در حالی که فاصله‌های متعدد یا همراه با اختلال بایت بیشتر به درمان ارتودنسی نیاز داشته باشند. بنابراین بهتر است پیش از انتخاب روش زیبایی، علت فاصله مشخص شود.

دیاستما چیست؟

دیاستما به فاصله یا شکاف بین دو دندان گفته می شود. این فاصله می تواند در هر قسمت از دهان ایجاد شود، اما بیشتر بین دو دندان جلویی فک بالا دیده می شود و اندازه آن از فاصله ای کوچک تا شکافی قابل توجه متغیر است.

دیاستما در کودکان و بزرگسالان دیده می شود، اما در کودکان شایع تر است. بر اساس یک مطالعه، تقریبا نیمی از کودکان 3 تا 12 ساله فاصله ای 0.5 میلی متر یا بیشتر بین دندان های خود داشته اند.

دیاستما همیشه فقط یک مسئله ظاهری نیست. فاصله بین دندان ها می تواند باعث گیر کردن غذا و تجمع پلاک و جرم شود و خطر پوسیدگی دندان و بیماری لثه را افزایش دهد. در برخی افراد نیز ممکن است بر تلفظ بعضی صداها یا نحوه صحبت کردن تاثیر بگذارد.

علت‌های اصلی ایجاد فاصله بین دندان‌ها

ایجاد دیاستم یا فاصله بین دندان ها می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مهم ترین عوامل عبارتند از:

• از دست دادن دندان های شیری: در بسیاری از کودکان، با افتادن دندان های شیری فاصله هایی بین دندان ها ایجاد می شود. این فاصله ها در بیشتر موارد با رویش دندان های دائمی به تدریج بسته می شوند.
• دندان های از دست رفته یا نامتناسب: گاهی نبودن یک دندان یا کوچک بودن اندازه برخی دندان ها باعث ایجاد فاصله بین دندان های باقی مانده می شود. این وضعیت به ویژه در مورد دندان های پیشین کناری فک بالا دیده می شود. نبودن یا رشد ناکامل این دندان ها می تواند باعث ایجاد فاصله بین دندان های پیشین مرکزی شود.
• فرنوم لبی غیرطبیعی: فرنوم لبی نوار باریکی از بافت است که سطح داخلی لب بالا را به لثه متصل می کند و در نزدیکی دندان های جلویی قرار دارد. در برخی افراد، فرنوم لبی بیش از حد رشد می کند و بین دو دندان پیشین مرکزی فک بالا قرار می گیرد. این وضعیت می تواند مانع بسته شدن طبیعی فاصله بین این دندان ها شود.
• مکیدن انگشت شست: برخی عادت های دهانی در دوران کودکی نیز می توانند در ایجاد فاصله بین دندان ها نقش داشته باشند. برای مثال، مکیدن انگشت شست ممکن است دندان های جلویی را به سمت جلو حرکت دهد و به مرور زمان باعث ایجاد فاصله بین آنها شود.
• فشار زبان: فاصله بین دندان ها گاهی با الگوی نادرست بلع و فشار زبان ارتباط دارد. در حالت طبیعی، هنگام بلع غذا یا بزاق، زبان بیشتر به سمت سقف دهان یا کام قرار می گیرد. در افرادی که عادت به فشار دادن زبان به سمت دندان های جلویی دارند، نیروی مداوم زبان می تواند به مرور زمان دندان ها را به سمت جلو حرکت دهد و باعث ایجاد فاصله بین آنها شود.
• بیماری لثه: بیماری هایی مانند ژنژیویت و پریودنتیت می توانند به بافت ها و استخوان نگهدارنده دندان آسیب برسانند. در صورت تحلیل قابل توجه استخوان، دندان ها ممکن است استحکام خود را از دست بدهند و دچار لقی شوند. جابه جایی دندان های لق نیز می تواند به ایجاد یا افزایش فاصله بین آنها منجر شود.

علائم و عوارض دیاستمای درمان نشده

همه فاصله‌های بین دندان‌ها نیاز به درمان ندارند. بسیاری از دیاستماها صرفاً یک ویژگی ظاهری هستند و تأثیر قابل توجهی بر سلامت همه فاصله های بین دندان ها نیاز به درمان ندارند. اگر لثه و بافت های نگهدارنده دندان سالم باشند، دیاستما ممکن است فقط یک ویژگی ظاهری باشد.

با این حال، فاصله های بزرگ یا فاصله هایی که به مرور بیشتر می شوند، در برخی افراد می توانند با مشکلات زیر همراه باشند:

• دشواری در جویدن
• تغییر در نحوه قرار گرفتن دندان ها روی یکدیگر
• برخی مشکلات گفتاری
• افزایش احتمال مشکلات لثه
• گیر کردن مواد غذایی بین دندان ها

ارزیابی دندانپزشکی یا ارتودنسی مشخص می کند که آیا این فاصله نیاز به درمان دارد یا خیر.

روش های تشخیص دیاستما توسط دندانپزشک

بستن دیاستما بدون بررسی علت اصلی ممکن است باعث برگشت فاصله شود. به همین علت، معاینه دندانپزشکی باید پیش از انتخاب روش درمان انجام شود.

در ارزیابی اولیه ممکن است موارد زیر بررسی شوند:

• سابقه پزشکی و دندانپزشکی: عادات دهانی، درمان‌های قبلی، سابقه خانوادگی و شرایط پزشکی مرتبط بررسی می‌شوند.
• معاینه دندان‌ها و لثه: وضعیت دندان‌ها، بافت نرم، فرنوم، لثه، بایت و وجود دندان‌های غایب یا غیرطبیعی ارزیابی می‌شود.
• بررسی فرنوم: در صورت شک به نقش فرنوم در ایجاد فاصله، کشش این بافت و واکنش لثه در زمان حرکت لب بررسی می‌شود.
• تصویربرداری: در موارد لازم، رادیوگرافی پری اپیکال یا پانورامیک برای بررسی ریشه‌ها، دندان‌های اضافی، وضعیت استخوان و موانع رویشی انجام می‌شود.
• آنالیز ارتودنسی: در مواردی که اندازه دندان‌ها و فضای موجود با یکدیگر تناسب ندارند، اندازه گیری‌های ارتودنسی که به آنالیز بولتون معروف است می‌تواند در طراحی درمان کمک کننده باشد.

روش‌های درمان فاصله بین دندان‌ها (دیاستما)

روش مناسب برای بستن فاصله برای همه افراد یکسان نیست. گاهی یک فاصله کوچک با کامپوزیت بسته می‌شود، در حالی که فاصله‌های متعدد یا همراه با اختلال بایت بیشتر به درمان ارتودنسی نیاز دارند. در بعضی موارد نیز ترکیبی از چند روش نتیجه مناسب تری ایجاد می‌کند.

۱. باندینگ کامپوزیت

باندینگ کامپوزیت یکی از محافظه کارانه‌ترین روش‌ها برای بستن فاصله‌های کوچک است. در این روش، دندانپزشک با استفاده از ماده همرنگ دندان، فضای بین دندان‌ها را اصلاح می‌کند و شکل دندان را متناسب با لبخند بیمار تغییر می‌دهد.

از مزیت‌های این روش می‌توان به زمان درمان کوتاه، تراش بسیار کم یا بدون تراش دندان و امکان اصلاح یا ترمیم کامپوزیت اشاره کرد. نتیجه نهایی به اندازه فاصله، شکل دندان‌ها و مهارت دندانپزشک بستگی دارد.

اگر درباره تفاوت روش‌های باندینگ و ونیر کامپوزیتی مردد هستید، مطالعه مطلب تفاوت باندینگ و کامپوزیت ونیر دندان می‌تواند اطلاعات بیشتری در اختیار شما قرار دهد.

۲. ونیر کامپوزیتی و لمینت سرامیکی

در بعضی افراد، فاصله بین دندان‌ها تنها مشکل موجود نیست و تغییر رنگ یا فرم دندان‌ها نیز اهمیت دارد. در چنین شرایطی، ونیر کامپوزیتی یا لمینت سرامیکی می‌تواند برای اصلاح همزمان فرم و فاصله دندان‌ها مورد بررسی قرار گیرد.

ونیر کامپوزیتی معمولاً محافظه کارانه‌تر است و در بسیاری از موارد با تراش بسیار کم یا بدون تراش انجام می‌شود. در مقابل، لمینت سرامیکی از نظر مقاومت به تغییر رنگ و ثبات ظاهری مزایایی دارد، اما برای آماده سازی آن ممکن است بخشی از مینای دندان تراشیده شود و درمان برگشت پذیر نباشد.

برای آشنایی دقیق‌تر با این دو روش می‌توانید مطلب فرق لمینت دندان با ونیر کامپوزیت را نیز مطالعه کنید.

۳. ارتودنسی

وقتی چند دندان از هم فاصله دارند یا دیاستما همراه با مشکل بایت و نامرتبی دندان‌هاست، ارتودنسی معمولاً گزینه مهم تری برای بررسی است. در این روش، دندان‌ها با اعمال نیروهای کنترل شده به تدریج به موقعیت مناسب منتقل می‌شوند.

بریس‌های ثابت، بریس‌های سرامیکی، سیستم‌های لینگوال و الاینرهای شفاف از گزینه‌های موجود هستند. مدت درمان بسته به شدت مشکل، تعداد دندان‌های درگیر و شرایط بایت متفاوت است.

الاینرهای شفاف برای بعضی بزرگسالان که ظاهر درمان برایشان اهمیت دارد، گزینه مناسبی هستند. البته موفقیت این روش به همکاری بیمار و استفاده منظم از الاینرها وابسته است.

اگر بین ارتودنسی و درمان‌های زیبایی مانند لمینت مردد هستید، مقاله ارتودنسی یا لمینت دندان؟ کدام انتخاب بهتر است می‌تواند به مقایسه این دو رویکرد کمک کند.

۴. فرنکتومی

فرنکتومی یک جراحی محدود برای اصلاح یا برداشتن بخشی از فرنوم است. زمانی که اتصال فرنوم لب بالا در ایجاد یا حفظ فاصله بین دندان‌های جلویی نقش داشته باشد، ممکن است این روش در برنامه درمان قرار گیرد.

فرنکتومی به تنهایی معمولاً دندان‌ها را به هم نزدیک نمی‌کند و فاصله را نمی‌بندد. در بسیاری از موارد، این عمل در کنار درمان ارتودنسی یا پس از آن انجام می‌شود. زمان انجام آن، به ویژه در کودکان، اهمیت زیادی دارد و باید با وضعیت رویش دندان‌های دائمی هماهنگ باشد.

فرنکتومی می‌تواند با روش جراحی معمول یا لیزر انجام شود. اگر استفاده از لیزر برای این درمان مطرح باشد، مقاله جراحی فرنوم زبان یا لب با لیزر اطلاعات بیشتری درباره این روش ارائه می‌کند.

۵. ایمپلنت و بریج در صورت از دست رفتن دندان

اگر فاصله به دلیل از دست رفتن یک دندان ایجاد شده باشد، ابتدا باید دندان جایگزین شود.

• بریج دندانی: دندان جایگزین با کمک دندان های مجاور در محل قرار می گیرد.
• ایمپلنت دندانی: پایه تیتانیومی در استخوان فک قرار می گیرد و پس از ترمیم، روکش روی آن نصب می شود.

۶. درمان بیماری لثه

اگر بیماری پریودنتال باعث ایجاد یا افزایش فاصله شده باشد، ابتدا باید بیماری لثه کنترل شود. بستن فاصله بدون درمان علت اصلی، احتمال بازگشت مشکل را افزایش می دهد.

روش درمان با توجه به شدت بیماری می تواند شامل موارد زیر باشد:

• جرم گیری و روت پلنینگ: برای پاکسازی عمیق دندان و ریشه
• جراحی فلپ لثه: در بیماری های پیشرفته تر برای دسترسی و پاکسازی نواحی عمیق
• پیوند یا بازسازی استخوان: در موارد منتخب همراه با تحلیل استخوان

برای آشنایی با روش‌های درمان لثه، می‌توانید مطلب درمان بیماری لثه با لیزر را نیز ببینید.

۷. درمان ترکیبی ارتودنسی و کامپوزیت

در بعضی بیماران، در فاصله های بزرگ، فاصله بین چند دندان یا موارد همراه با مشکل بایت، ابتدا باید وضعیت ارتودنسی بررسی شود. باندینگ و ونیر ظاهر فاصله را اصلاح می کنند، اما علت موقعیتی یا مشکل بایت را برطرف نمی کنند.

گاهی ابتدا با ارتودنسی فاصله کاهش داده می شود و سپس با کامپوزیت، فرم و اندازه دندان ها اصلاح می شود. این روش در برخی بیماران می تواند نتیجه بهتری از نظر زیبایی ایجاد کند.

مقایسه روش‌های بستن فاصله دندان

روش	زمان درمان	میزان تهاجم	دوام	کاربرد مناسب
باندینگ کامپوزیت	کوتاه	بسیار کم	متوسط	فاصله کوچک و محدود
لمینت پرسلینی	چند جلسه	متوسط	بالا	فاصله همراه با اصلاح رنگ و فرم
بریس ثابت	معمولاً چندین ماه	کم	بالا در صورت استفاده از ریتینر	فاصله بزرگ یا چندگانه و مشکلات بایت
الاینر شفاف	چند ماه	کم	بالا در صورت استفاده از ریتینر	فاصله متوسط و اولویت زیبایی
فرنکتومی	معمولاً یک جلسه	جراحی محدود	دائمی برای اصلاح بافت	فرنوم غیرطبیعی و موارد انتخاب شده
ایمپلنت یا بریج	از چند هفته تا چند ماه	متوسط تا زیاد	بالا	فاصله ناشی از دندان از دست رفته
درمان پریودنتال	بسته به شدت بیماری	کم تا متوسط	وابسته به کنترل بیماری	دیاستمای مرتبط با بیماری لثه

فاصله بین دندان‌ها در کودکان چه زمانی نیاز به درمان دارد؟

در کودکان، عجله برای بستن فاصله همیشه کار درستی نیست. در دوره دندانی مختلط، یعنی زمانی که دندان‌های شیری و دائمی هم‌زمان در دهان وجود دارند، فاصله بین دندان‌های جلویی می‌تواند بخشی از روند طبیعی رویش باشد.

اگر کودک فاصله قابل توجهی دارد، دندان اضافی یا غایب مشکوک است، مسیر رویش دندان‌ها غیرطبیعی به نظر می‌رسد یا فاصله پس از رویش دندان‌های دائمی باقی می‌ماند، ارزیابی دندانپزشکی یا ارتودنسی کمک‌کننده است.

در مورد فرنوم نیز بهتر است صرفاً بر اساس ظاهر بافت تصمیم به جراحی گرفته نشود. شواهد علمی جدید بر ضرورت توجه به روند طبیعی رویش دندان‌ها و پرهیز از مداخله غیرضروری زودهنگام تأکید دارند.

بستن فاصله دندان در بزرگسالان چه تفاوتی دارد؟

در بزرگسالان، فاصله‌ای که پس از تثبیت دندان‌های دائمی باقی مانده است معمولاً بدون درمان بسته نمی‌شود. در این گروه، ابتدا باید مشخص شود فاصله از ابتدا وجود داشته یا در سال‌های اخیر ایجاد شده است.

اگر فاصله جدید باشد یا به‌تدریج بیشتر شود، بررسی لثه اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر فاصله قدیمی باشد، گزینه‌هایی مانند ارتودنسی، کامپوزیت یا ونیر بر اساس شرایط دندان‌ها قابل بررسی هستند.

برای افرادی که بین درمان زیبایی و ارتودنسی مردد هستند، تصمیم باید بر اساس مقدار جابه‌جایی مورد نیاز، وضعیت بایت و میزان تغییری که قرار است در شکل دندان ایجاد شود گرفته شود.

هزینه بستن فاصله بین دندان‌ها چقدر است؟

هزینه درمان دیاستما را نمی‌توان برای همه افراد به صورت یکسان تعیین کرد. تعداد دندان‌های درگیر، اندازه فاصله، روش انتخاب شده، وضعیت لثه و میزان درمان مورد نیاز روی هزینه نهایی اثر می‌گذارند.

به همین علت، قیمت‌های عمومی یا ارقام مربوط به کشورهای دیگر معیار مناسبی برای تعیین هزینه درمان در یک کلینیک مشخص نیستند. پس از معاینه و مشخص شدن روش درمان، می‌توان برآورد دقیق تری ارائه کرد.

آیا می توان فاصله بین دندان را در خانه درمان کرد؟

استفاده از کش‌های معمولی، نخ، گیره یا سایر وسایل غیراورتودنسی برای نزدیک کردن دندان‌ها روش ایمنی نیست. نیروی وارد شده در این روش‌ها قابل کنترل نیست و ممکن است به لثه، ریشه دندان، لیگامان پریودنتال و استخوان اطراف دندان آسیب برساند.

یکی از خطرهای مهم این روش‌ها، حرکت کش به سمت زیر لثه است. در این حالت ممکن است بافت‌های نگهدارنده دندان آسیب ببینند و حتی تحلیل استخوان یا لق شدن دندان ایجاد شود.

چگونه از ایجاد یا بازگشت فاصله بین دندان‌ها جلوگیری کنیم؟

همه موارد دیاستما قابل پیشگیری نیستند، زیرا اندازه دندان‌ها، شکل فک و بعضی ویژگی‌های بافت نرم می‌توانند زمینه ژنتیکی داشته باشند. با این حال، کنترل بیماری لثه و رعایت بهداشت دهان می‌تواند از جابه جایی دندان‌ها در اثر مشکلات پریودنتال جلوگیری کند.

• بهداشت منظم دهان و دندان را رعایت کنید.
• معاینات دوره‌ای دندانپزشکی را جدی بگیرید.
• در صورت خونریزی یا تورم مداوم لثه، بررسی دندانپزشکی را به تعویق نیندازید.
• از عادت‌هایی که فشار غیرطبیعی به دندان‌ها وارد می‌کنند، خودداری کنید.
• پس از درمان ارتودنسی، ریتینر را طبق دستور متخصص استفاده کنید.

استفاده از ریتینر پس از ارتودنسی اهمیت زیادی دارد، زیرا دندان‌ها در صورت نبودن نگهدارنده مناسب ممکن است دوباره تغییر موقعیت دهند و فاصله بازگردد.

چه زمانی باید برای فاصله بین دندان‌ها به دندانپزشک مراجعه کرد؟

اگر فاصله بین دندان‌ها از ابتدا وجود داشته و تغییری نکرده باشد، معمولاً یک مشکل اورژانسی محسوب نمی‌شود. اما ایجاد فاصله جدید یا افزایش تدریجی آن نیاز به بررسی بیشتری دارد.

• فاصله به مرور زمان بیشتر شده است.
• لثه‌ها خونریزی یا تورم دارند.
• دندان احساس لق شدن دارد.
• غذا مرتباً بین دندان‌ها گیر می‌کند.
• هنگام جویدن یا گاز گرفتن احساس تغییر ایجاد شده است.
• دندان‌ها به تازگی تغییر موقعیت داده‌اند.
• همراه با فاصله، درد یا علائم بیماری لثه وجود دارد.

سؤالات متداول

جمع بندی

دیاستما یا فاصله بین دندان‌ها در بسیاری از افراد یک ویژگی طبیعی است و لزوماً به درمان نیاز ندارد. به ویژه در کودکان، فاصله بین دندان‌های جلویی ممکن است با رویش دندان‌های دائمی و نیش‌ها به تدریج کاهش پیدا کند.

در بزرگسالان یا زمانی که فاصله جدید ایجاد شده و در حال افزایش است، بررسی علت اهمیت بیشتری دارد. بیماری لثه، اندازه و شکل دندان‌ها، فرنوم، عادات دهانی و مشکلات بایت از عواملی هستند که باید در ارزیابی در نظر گرفته شوند.

باندینگ کامپوزیت، لمینت، ارتودنسی، فرنکتومی، ایمپلنت، بریج و درمان بیماری لثه هر کدام کاربرد مشخصی دارند. بنابراین نمی‌توان یک روش را برای همه افراد بهترین گزینه دانست. انتخاب درمان باید پس از بررسی وضعیت دندان‌ها، لثه، استخوان و هدف فرد از درمان انجام شود.