بازبینی علمی توسط پزشک
دکتر سیده مریم حاکمزاده | دندانپزشک و لیزرتراپیست تاریخ بازبینی: ۳ تیر ۱۴۰۵
بوی غیرعادی دهان ممکن است بیشتر از یک مشکل سطحی باشد. افرادی که دیابت دارند یا نگران دیابت هستند، وقتی بویی شیرین یا شبیه لاکپاککن(استون) در نفسشان حس میکنند، طبیعی است که بپرسند این بو از کجا میآید و چقدر جدی است.بوی بد دهان میتواند با دیابت مرتبط باشد، اما این ارتباطها متفاوتاند. دیابت میتواند از راههای مختلفی باعث بوی دهان شود و این بوها به یک اندازه خطرناک نیستند. برخی از آنها مشکلهای قابلمدیریت هستند، در حالی که برخی دیگر میتوانند به عنوان یک وضعیت اورژانسی محسوب شوند. در این مقاله به بررسی این بوها میپردازیم تا بدانید کدامیک از آنها را میتوانید در خانه مدیریت کنید و کدامیک نیاز به اقدام فوری دارد.
این مطلب جنبهی آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاورهی پزشک نیست. در صورت داشتن دیابت، حتماً تصمیمات درمانی را با پزشک خود مشورت کنید.
بله، دیابت میتواند از سه طریق مختلف به بوی بد دهان منجر شود و تشخیص تفاوت این سه نکته بسیار اهمیت دارد. اولین مسیر مربوط به تولید کتون در خون است که بویی میوهای ایجاد میکند و میتواند نشانهای از یک اورژانس باشد. دومین مسیر به خشکی دهان و کاهش بزاق مربوط میشود و سومی بیماری لثه است که در بیماران دیابتی شایعتر و شدیدتر است. دو مسیر آخر به طور معمول قابلمدیریت هستند، اما مسیر اول ممکن است به فوریت پزشکی نیاز داشته باشد. بنابراین، مهم است که بتوانید تشخیص دهید بوی دهان شما به کدام دسته تعلق دارد. ابتدا به بررسی خطرناکترین آنها میپردازیم.
بوی استون یا میوهای؛ جدیترین هشدار
کتواسیدوز دیابتی چیست و چرا اورژانس است؟
زمانی که بدن انسولین کافی ندارد، قند نمیتواند به داخل سلولها وارد شود و انرژی تولید کند. به همین دلیل، کبد چربی را میسوزاند و محصول این چربیسوزی، اسیدهای کتن است. یکی از این کتنها که بوی لاکپاککن را تولید میکند، استون است. وقتی استون از طریق ریهها خارج میشود، بوی مشخصی شیرین یا میوهای به نفس فرد میدهد.
اگرچه این یک فرآیند طبیعی است، اما هنگامی که کتنها به صورت سریع و زیاد تولید شوند، در خون جمعشده و آن را اسیدی میکنند. این وضعیت به نام کتواسیدوز دیابتی (DKA) شناخته میشود و یک عارضهی حادِ خطرناک محسوب میشود. این وضعیت بیشتر در بیماران دیابت نوع ۱ رخ میدهد، اما در نوع ۲ نیز ممکن است اتفاق بیفتد. نکتهی مهم اینکه گاهی همین بوی میوهای، اولین نشانهی دیابتی است که هنوز تشخیص داده نشده. آستانههای دقیق این وضعیت در پژوهشهای بالینی مشخص شده است.
علامتهایی که یعنی همین حالا باید کمک بگیرید
بوی میوهای به تنهایی کافی نیست که نگرانی ایجاد کند، اما اگر با علائم دیگر همراه باشد، موضوع متفاوت است. کتواسیدوز اغلب با تشنگی شدید و تکرر ادرار آغاز میشود و سپس علائم سریعتری به آن اضافه میشوند، مانند:
تنفس تند و عمیق
خشکی پوست و دهان
صورت برافروخته و سردرد
خستگی شدید
تهوع و استفراغ
درد شکم
یک قاعدهی کلی میتواند در تصمیمگیری به شما کمک کند. اگر دیابت دارید و حالتان بد شده یا قند خون شما به ۲۵۰ یا بالاتر رسیده، به طور مکرر قند و کتن ادرار خود را بررسی کنید. در این شرایط اورژانسی باید فوری با اورژانس تماس بگیرید یا به بیمارستان مراجعه کنید.
قند خون روی ۳۰۰ یا بالاتر بماند
نفستان بوی میوه بگیرد
استفراغ اجازه ندهد چیزی در معده بماند
نفسکشیدن سخت شود
چند نشانهی کتواسیدوز با هم باشند
دیگر راههایی که دیابت باعث بوی بد دهان میشود
خشکی دهان و کاهش بزاق
بزاق فقط آب نیست؛ بلکه دهان را مرطوب نگه میدارد، اسیدها را خنثی میکند و باکتریها و باقیماندهی غذا را میشوید. وقتی بزاق کم شود، این پاکسازی طبیعی متوقف میشود و باکتریها فرصت ساخت ترکیبات گوگردی فرّار و بدبو را پیدا میکنند.
دیابت از چندین طریق میتواند باعث خشکی دهان شود، از جمله:
قند بالا که موجب ادرار مکرر و کمآبی بدن میشود
آسیب به اعصابی که کنترل غدد بزاقی را به عهده دارند
بعضی داروها نیز میتوانند همین اثر را داشته باشند
خشکی دهان در افراد دیابتی شایع است و بسیاری از آنان دچار کاهش محسوس در جریان بزاق شدهاند. همچنین زبان خشک نیز سریعتر دچار پوشش میشود و به همین دلیل، یک منبع اصلی بوی بد محسوب میشود. اگر خشکی دهان آزاردهنده شماست، روشهای خانگی برای مدیریت خشکی دهان میتواند مفید باشد.
بیماری لثه و عفونتهای دهان
رابطهی میان دیابت و بیماری لثه دوطرفه است. قند کنترلنشده میتواند باعث بیماری لثه شود و التهاب لثه نیز کنترل قند را دشوارتر میکند. مطالعات نشان میدهد که افراد دیابتی سه برابر بیشتر در معرض بیماری لثه هستند.
باکتریهای ساکن در لثهی ملتهب گازهای بدبویی تولید میکنند که با مسواک زدن نیز برطرف نمیشود. اینجاست که کنترل قند خون اهمیت بیشتری پیدا میکند و هرچه قند بالاتر و کنترلنشدهتر باشد، التهاب لثه نیز بیشتر خواهد بود. همچنین، قند بالا در بزاق رشد قارچها را نیز تسهیل میکند و عفونتی به نام برفک تولید میکند که میتواند در ایجاد بوی بد تأثیر داشته باشد. درمان بیماری لثه نه تنها بوی دهان را کاهش میدهد بلکه به کنترل قند خون هم کمک میکند. برای آشنایی بیشتر، مراحل بیماری لثه را بخوانید.
نقش داروها
برخی از داروهای دیابت ممکن است به خشکی دهان منجر شوند و این خشکی خود میتواند بوی بد دهان را تشدید کند. اگر احساس میکنید دارویتان باعث خشکی دهانتان شده، خودسرانه آن را قطع نکنید و با پزشک دربارهی تغییرات لازم صحبت کنید.
بوی خطرناک و بوی قابلمدیریت
حالا که با سه مسیر بوی بد دهان آشنا شدید، این جدول میتواند به شما در دستهبندی بوی بد دهانی که تجربه میکنید کمک کند و اقدامات لازم را مشخص کند.
نوع بو
علت محتمل
سطح خطر
اقدام لازم
میوهای/شبیه لاکپاککن همراه با تشنگی، تهوع، تنفس سریع
کتواسیدوز دیابتی (کتون بالا)
بالا (اورژانس)
تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ یا مراجعه به بیمارستان
بوی بد دائمی با لثهی ملتهب یا خونریزی
بیماری لثه
متوسط
مراجعه به دندانپزشک، کنترل قند
دهان خشک و چسبنده، بوی شدید صبحگاهی
کاهش بزاق (خشکی دهان)
پایین تا متوسط
آب کافی بخورید، زبان را تمیز کنید، دارو را بررسی کنید
لکههای سفیدِ دردناک در دهان همراه با بو
برفک (عفونت قارچی)
پایین تا متوسط
مراجعه به دندانپزشک یا پزشک
جدول تشخیص نوع بوی بد دهان در دیابت و سطح خطر هرکدام
تفاوت سطح خطر در این جدول نکتهای است که باید در خاطر داشته باشید. بوی میوهای همراه با حال بد باید جدی گرفته شود و نباید منتظر باشید تا بهتنهایی خوب شود.
چگونه بوی بد دهان ناشی از دیابت را کنترل کنیم؟
دهانشویه و آدامسها میتوانند بوی بد را برای مدتی پوشش دهند، اما اگر ریشهی آن درمان نشود، بوی بد دوباره برمیگردد. کنترل قند خون بهترین راه برای تاثیرگذاری بر سه مسیر ایجاد بو میباشد. وقتی قند ضمن محدودهی هدف باشد، تولید کتن کمتر خواهد شد، بزاق بهتر ترشح میشود و مشکلات لثه کاهش مییابد.
وقتی بیماران دیابت قند خونشان را بهتر کنترل میکنند، معمولاً بوی بد دهان نیز کاهش مییابد.
دکتر سیده مریم حاکمزاده | دندانپزشک و لیزرتراپیست
در کنار کنترل قند، چند کار ساده میتواند مؤثر باشد:
روزی دو بار مسواک زدن با خمیر دندان فلوراید و استفاده از نخ دندان
تمیز کردن آرام زبان چرا که محل اصلی تجمع بوست
نوشیدن آب کافی برای مرطوب نگه داشتن دهان
جویدن آدامس بدون قند برای افزایش ترشح بزاق
ترک سیگار که هم لثه و هم خشکی دهان را بدتر میکند
ویزیت منظم دندانپزشک و اطلاعرسانی دربارهی دیابت به او
اگر بوی بد ناشی از زبان شماست، آشنایی با سفیدی زبان و بوی بد دهان میتواند شما را در شناسایی ریشهی بوی بد کمک کند.
چه زمانی به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنیم؟
برای هر یک از مسیرهای ایجاد بو، مراجعه به پزشک یا دندانپزشک نیاز است و نباید فقط به پوشاندن موقتی بسنده کرد:
بوی میوهای همراه با حال بد: این حالتی اورژانسی است؛ باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بوی دائمی با لثهی ملتهب یا خونریزی: وقت مراجعه به دندانپزشک است؛ او با جرمگیری و درمان لثه به شما کمک خواهد کرد.
بوی ناشی از خشکی دهان یا قند کنترلنشده: پزشک یا متخصص غدد میتواند به شما در کنترل قند کمک کند.
اگر مطمئن نیستید به کدام تخصص برای بوی بد دهان مراجعه کنید، راهنمای انتخاب دکتر مناسب میتواند کمکتان کند.
خیر. عمده بوهای بد دهان به دلایل دهانی ایجاد میشوند مانند پوشش زبان یا بیماری لثه و ربطی به دیابت ندارند. اما بوی شیرینی و میوهای همراه با تشنگی و حال بد میتواند نشانهی دیابت کنترلنشده باشد که باید جدی گرفته شود.
بوی استون دهان همیشه به معنای کتواسیدوز است؟
نه همیشه. بوی شبیه استون میتواند به دلیل رژیمهای کمکربوهیدرات، روزهداری طولانی یا دلایل دیگر نیز ایجاد شود. اما اگر دیابت دارید و این بو را حس میکنید، باید قند و کتون خود را چک کنید.
چرا با وجود مسواک زدن مکرر بوی دهان دارم؟
چون مسواک فقط روی دندانها کار میکند. اگر منبع بوی بد زبان، لثه یا خشکی دهان باشد، مسواک زدن به تنهایی کافی نیست و باید به ریشهی آن بپردازید.
کنترل قند خون چقدر بر بوی دهان تأثیر دارد؟
بسیار زیاد. کنترل قند روی تولید کتن، ترشح بزاق و سلامت لثه تأثیر میگذارد و به همین دلیل مؤثرترین اقدام برای کاهش بوی ناشی از دیابت است.
بوی بد دهان در افراد دیابتی یک پیام است و نه فقط یک مزاحمت. مهارت اصلی این است که نوع بوی خود را تشخیص دهید: بوی میوهای همراه با حال بد یعنی فوراً اقدام کنید و بوی دائمی ناشی از بیماری لثه یا خشکی دهان یعنی زمان مراجعه به دندانپزشک و کنترل بهتر قند است. در هر دو حالت، کلید اصلی کنترل قند خون است.
اگر این بوها را در خودتان میبینید، این مطلب جای معاینه را نمیگیرد؛ با پزشک یا دندانپزشک خود مشورت کنید.
در کلینیک دندانپزشکی با لیزر دکتر حاکم زاده درمان بوی بد دهان بطور تخصصی و با تکنولوژی لیزر انجام میشود.
دکتر سیده مریم حاکم زاده با سالها تجربه در دندانپزشکی، پیشگام استفاده از لیزر در درمانهای دندانپزشکی در ایران هستند. ایشان عضو انجمن جهانی لیزر در دندانپزشکی بوده و خدمات متنوعی مانند درمان بوی بد دهان، ترمیم و زیبایی، سفید کردن دندان و جراحی های لثه با لیزر ارائه میدهند.
